Zelhem

Zelhem is een dorp in de gemeente Bronckhorst, in het westen van de Achterhoek. De geschiedenis van Zelhem gaat terug tot de vroege middeleeuwen. De plaats wordt al in 801 genoemd als Salehem en ontstond rond een nederzetting bij de huidige Lambertikerk. Zelhem heeft verschillende historische bezienswaardigheden, waaronder de Lambertikerk, Museum Smedekinck en twee molens. Rond het dorp ligt een afwisselend buitengebied met bossen, heide, weilanden en akkers.

De Lambertikerk

De Lambertikerk aan de Markt is een rijksmonument met een geschiedenis die teruggaat tot de vroege middeleeuwen. De huidige kerk is grotendeels 15e-eeuws en werd gebouwd op de plaats van oudere kerkgebouwen. Onder de kerk zijn resten gevonden van een 11e-eeuwse romaanse basiliek.

In de kerk zijn verschillende historische onderdelen te zien, waaronder een 15e-eeuws sacramentshuisje en een 17e-eeuwse preekstoel. In 1662 werd een deel van de kerk door een instorting verwoest, waarna het gebouw werd hersteld. Tijdens de Tweede Wereldoorlog liep de kerk opnieuw schade op.

De Lambertikerk is te bezoeken en biedt een kijkje in de lange geschiedenis van Zelhem. Vooral het historische interieur en de verschillende oude bouwonderdelen maken de kerk interessant voor bezoekers.

Smoks Hanne

Smoks Hanne is de bekendste volksfiguur van Zelhem. Volgens de overlevering was zij in de 19e eeuw een kruidenvrouwtje dat bij Lempkes Beumken in het buitengebied van Zelhem woonde. Ze verzamelde kruiden en zou mensen hebben geholpen met haar kennis van geneeskrachtige planten.

In de loop van de tijd groeide het verhaal uit tot de legende van Smoks Hanne als goede heks. Zo wordt verteld dat ze met haar veel te grote klompen achterstevoren op een bezemsteel boven Zelhem vloog. Deze verhalen werden in 1917 door de Zelhemse schoolmeester G.J. Klokman opgetekend en vormen sindsdien een onderdeel van de lokale folklore.

Op de Markt staat een beeld van Smoks Hanne. Het oorspronkelijke beeld is te zien in Museum Smedekinck. Voor bezoekers is het beeld op de Markt een herkenbaar punt in het centrum en een kennismaking met een van de bekendste verhalen uit de geschiedenis en folklore van Zelhem.

Museum Smedekinck

Museum Smedekinck is gevestigd in een historische boerderij aan de Pluimersdijk. De boerderij wordt al in 1341 genoemd en is tegenwoordig ingericht als streekmuseum. In het museum zie je hoe mensen in Zelhem en de Achterhoek vroeger woonden en werkten.

In de boerderij en de bijgebouwen zijn historische voorwerpen en exposities te bekijken. Je vindt er onder meer een ingerichte Achterhoekse boerenkeuken uit 1930, oude landbouwvoorwerpen en ruimtes die het vroegere boerenleven laten zien. Op het erf staat ook het Ludgerkerkje, een reconstructie van de kapel die volgens de overlevering rond 801 door Ludger in Zelhem werd gesticht.

Het museum is daarmee niet alleen een plek om historische voorwerpen te bekijken, maar ook om kennis te maken met de geschiedenis van Zelhem en het dagelijks leven van vroegere bewoners.

De Coopsmolen

Aan de Wiekenweg staat de Coopsmolen, ook wel de Nieuwe Molen genoemd. De ronde stenen korenmolen werd in 1818 gebouwd door Derk Coops. De molen kwam naast de oude standerdmolen te staan die de familie Coops al eerder in gebruik had. De nieuwe molen kreeg meer wind en werd gebruikt om graan tot meel te malen.

De molen bleef tot 1938 op windkracht in bedrijf. In 1939 liep hij vast tijdens het malen van nat graan. Daarna werden de wieken, kap en het binnenwerk verwijderd en bleef alleen de molenromp over. Het gebouw raakte in verval, maar werd uiteindelijk grondig gerestaureerd. In 2020 kreeg de molen zijn kap en wieken terug en draaide hij voor het eerst in ruim tachtig jaar weer.

De Coopsmolen is tegenwoordig weer een werkende korenmolen. Bezoekers kunnen de molen op afspraak bekijken en meer zien van het malen van graan en de werking van een traditionele windmolen. De molen staat aan de Wiekenweg 3, aan de rand van Zelhem.

Meer informatie over Coops Molen - Zelhem

De Wittebrinkse Molen

In Wittebrink, een buurtschap van Zelhem, staat aan de Hummeloseweg de Wittebrinkse Molen. De ronde stenen beltmolen werd in 1890 gebouwd als korenmolen. De molen kwam er omdat boeren uit Wittebrink en de omgeving voor het malen van hun graan waren aangewezen op de Coopsmolen in Zelhem of de watermolen in Keppel.

Naast de molen werd in 1908 een maalderij gebouwd. In de loop van de twintigste eeuw raakte de molen buiten gebruik en werd het binnenwerk verwijderd. De molenromp werd vervolgens als graansilo gebruikt. Rond 1963 was de molen sterk vervallen. Tussen 1967 en 1971 volgde een grote restauratie, waarna de molen weer kon draaien en graan kon malen.

De Wittebrinkse Molen heeft één koppel maalstenen en wordt tegenwoordig op vrijwillige basis gebruikt om graan te malen. Opvallend is de rieten kap, die een bijzondere constructie heeft met houten ribben in plaats van de gebruikelijke spanten. De Wittebrinkse Molen is een rijksmonument en is vanaf de openbare weg te bekijken.

Meer informatie over de Wittebrinkse Molen - Wittebrink

Natuurgebied 't Zand

Ten noorden van Zelhem ligt natuurgebied 't Zand, een gebied van ruim 230 hectare dat grotendeels uit bos bestaat. Het landschap bestaat vooral uit naaldbossen, maar er zijn ook loofbossen, heide en open zand. Het gebied ligt op de zandgronden rond Zelhem en vormt een afwisseling met het agrarische landschap in de omgeving.

Door 't Zand lopen verschillende wandel- en fietspaden. Je kunt hier door het bos wandelen en fietsen en onderweg heidevelden, zandige delen en open plekken tegenkomen. Vanuit Zelhem is het natuurgebied goed per fiets te bereiken en het vormt een mooie omgeving voor een wandeling buiten het dorp.

De afwisseling van bos, heide en open terrein maakt 't Zand aantrekkelijk voor wandelaars en fietsers. In het gebied komen verschillende vogelsoorten en andere dieren voor. Wie rustig door het gebied wandelt, kan daardoor naast het landschap ook de natuur en het dierenleven van het gebied ervaren.

Boelekeerlspad

Het Boelekeerlspad is een wandelroute van ongeveer 6 kilometer tussen Zelhem en Halle. De route voert door een afwisselend landschap met bos, heide, moeras, grasland, akkers en open water. Onderweg kom je onder meer langs de Halsche Vloed en verschillende poelen en landerijen. Oude en nieuw aangelegde natuur wisselen elkaar af.

De naam van het pad verwijst naar de Boelekeerl, een figuur uit de Zelhemse volksverhalen. Volgens de overlevering werd de Boelekeerl gebruikt om kinderen bij water, putten, sloten en poelen vandaan te houden. De boeman zou zich in en rond het water ophouden. Het wandelpad houdt deze oude lokale legende levend en verbindt het verhaal met het landschap rond Zelhem en Halle.

Tegelroute Zelhem

Met de Tegelroute kun je al wandelend de geschiedenis van Zelhem ontdekken. De route is ongeveer 1,5 kilometer lang en voert langs zeventien grote granieten tegels die in de trottoirs van het dorp liggen. De tegels liggen op historische locaties en laten met een gelaserde historische foto en een korte beschrijving zien hoe Zelhem er vroeger uitzag.

Onderweg zie je onder meer foto's van gebouwen en straatbeelden die in de loop der tijd zijn verdwenen of sterk zijn veranderd. Ook wordt aandacht besteed aan het vroegere dorpsleven, verdwenen herbergen en de handelaren die door Zelhem trokken. Zo vertelt de route niet alleen over gebouwen, maar ook over het dagelijks leven en de geschiedenis van het dorp.

De route begint en eindigt bij het TOP op het Stationsplein en is geschikt voor rolstoel- en rollatorgebruikers. Bij tegelnummer 8 staat het voormalige woonhuis van de eerste burgemeester. Hier is tegenwoordig het Toeristisch Informatie Punt gevestigd, waar je gratis een plattegrond van de route kunt ophalen.

De Edelingen - ezels en alpaca's

Bij De Edelingen kun je wandelen met ezels en alpaca's. De wandelingen beginnen bij de boerderij aan de Kattekolkweg in Zelhem en voeren door het buitengebied. Er zijn verschillende wandelingen, van een korte tocht tot langere wandelingen en een dagwandeling.

Tijdens een wandeling met een ezel kunnen kinderen tot 40 kilo op het pakzadel meerijden. Er zijn ook mogelijkheden om onderweg te pauzeren met een picknick of knapzak. Op het erf zijn naast ezels en alpaca's verschillende andere dieren te bekijken en is een terras aanwezig.

Wie met een alpaca wil wandelen, kan kiezen voor een wandeling van ongeveer 3 kilometer. Je krijgt vooraf uitleg over de omgang met het dier en gaat daarna zelfstandig met de alpaca op pad. Voor alle wandelingen is vooraf reserveren nodig. De Edelingen vind je aan de Kattekolkweg 1 in Zelhem.

Mochica Alpacas - wandelen met alpaca's

Bij Mochica Alpacas kun je alpaca's van dichtbij leren kennen. De boerderij biedt onder andere begeleide alpacawandelingen. De wandeling duurt ongeveer twee uur en bestaat uit een wandeling en een rondleiding over de boerderij.

Tijdens de wandeling krijg je uitleg over de alpaca's en hun wol. Je kunt de dieren voeren en aaien en ziet hoe ze op de boerderij worden gehouden. De activiteit wordt afgesloten met een pauze met drinken en iets lekkers.

Wie liever een kortere activiteit doet, kan kiezen voor een Alpaca Meet & Greet. Deze duurt ongeveer 60 tot 90 minuten en bestaat uit een rondleiding, het voeren en aaien van de alpaca's en uitleg over de dieren. Voor zowel de alpacawandeling als de Meet & Greet moet je vooraf reserveren. Mochica Alpacas vind je aan de Keijenborgseweg 6a in Zelhem.

Wandelen en fietsen rond Zelhem

Vanuit Zelhem kun je gemakkelijk het buitengebied in wandelen of fietsen. Rond het dorp liggen verschillende buurtschappen en landwegen waar je door een afwisselend landschap van bossen, weilanden, akkers en houtwallen komt. Onderweg zie je karakteristieke boerderijen en erven die bij het Achterhoekse landschap horen.

Voor wandelaars zijn er verschillende routes door de omgeving. Het Boelekeerlspad en natuurgebied 't Zand bieden mogelijkheden voor wie wat verder het buitengebied in wil. Wie liever een korte wandeling maakt, kan ook vanuit het dorp de landelijke omgeving verkennen.

Ook per fiets kun je vanuit Zelhem verschillende kanten op. Via rustige wegen en fietspaden bereik je onder meer Wittebrink, Halle en andere buurtschappen rond het dorp. Daardoor kun je een fietstocht gemakkelijk combineren met een bezoek aan een molen, natuurgebied of horecagelegenheid onderweg.

Toeristisch Informatiepunt Zelhem (TIP)

Voor aanvullende toeristische informatie, tips, folders en informatie over bezienswaardigheden, wandel- en fietsroutes en overnachten in Zelhem en omgeving kun je terecht bij het Toeristisch Informatiepunt Zelhem (TIP) aan de Smidsstraat 3.

Eten en drinken in Zelhem

In Zelhem zijn verschillende cafés, restaurants en terrassen te vinden. In het dorp en de omgeving kun je terecht voor een lunch, diner, koffie of een drankje.

• Eeterij en tapperij De Smoks
• Eetcafé en proeflokaal De Groes
• Restaurant Jaimy's Steak & Bistro
• Italiaans restaurant en pizzeria Attraverso
• Chinees restaurant De Chinese Muur
• Restaurant De Heeren van Wolfersveen
• Café Bi-j Nolda
• Koffiehuis en theetuin Hemmekink
• Eetcafé De Tol - Wittebrink

Overnachten in Zelhem

Wie in Zelhem wil overnachten, heeft keuze uit bed & breakfasts, gastenverblijven, campings, vakantieparken en vakantiewoningen.

• Bed & Breakfast Mooi Zelhem
• Bed & Breakfast Hof van Zelhem
• Bed & Breakfast Gastenverblijf Eenink
• Bed & Breakfast De Silotoren
• Bed & Breakfast Boonink
• Bed & Breakfast De Lindehoek
• Bed & Breakfast Crea Huus Seubring
• Bed & Breakfast Wolfershuus
• Camping 't Bosch
• Camping Toeven
• Camping Wolfersweide
• Camping Brugginck
• Vakantiepark De Betteld
• Bungalowpark Wolferswoud
• Recreatieboerderij De Reekamp
• Vakantiewoning Het Vossenveen
• Natuurhuisje Even Niets