's-Heerenberg

's-Heerenberg is een historische kasteelstad in de gemeente Montferland, direct aan de Duitse grens. De stad staat bekend om Kasteel Huis Bergh, de monumentale binnenstad, de Markt en de ligging aan het heuvelachtige Montferland.

Tijdens een bezoek ontdek je Kasteel Huis Bergh, de voorburcht, het Muntgebouw, de Boetselaersborg en de historische kerken. Door de ligging aan de voet van het Montferland is 's-Heerenberg bovendien een mooie uitvalsbasis voor wandelingen en fietstochten door het Bergherbos en het grensgebied.

Kasteel Huis Bergh

Kasteel Huis Bergh is een van de grootste middeleeuwse kastelen van Nederland. Het kasteel ligt direct bij de historische binnenstad van 's-Heerenberg en heeft een geschiedenis van bijna 900 jaar. Eeuwenlang was het de residentie van de heren en graven Van den Bergh, die vanuit hier de Heerlijkheid Bergh bestuurden.

Het kasteel bestaat uit verschillende bouwfasen. De middeleeuwse oorsprong, latere uitbreidingen en restauraties zijn nog herkenbaar in het huidige gebouw. Binnen bevinden zich historische vertrekken en een bijzondere kunstcollectie met onder andere middeleeuwse en vroeg-renaissance werken.

De voorburcht van Huis Bergh

Voor de hoofdburcht ligt de voorburcht van Kasteel Huis Bergh. Dit omgrachte gedeelte hoorde bij het kasteelcomplex en had vroeger een praktische functie. Hier staan onder andere het Koetshuis, het Rentmeestershuis, de poort met poortwachterswoning en verschillende verdedigingstorens, waaronder de Kruittoren.

In het oude Koetshuis is Kasteel Café Heeren Dubbel gevestigd. Hier kun je terecht voor koffie, lunch of een drankje. Vanaf de voorburcht krijg je een goed beeld van de verschillende gebouwen en de verdedigende opzet van Huis Bergh.

De wal en de grachten

Rond Kasteel Huis Bergh liggen de oude verdedigingswerken met grachten en een wal. Deze versterkingen maakten deel uit van de middeleeuwse opzet van het kasteel en beschermden het complex vroeger tegen aanvallen.

De wal is nog aanwezig en vormt een mooie wandelroute rond het kasteel. Vanaf hier heb je zicht op Huis Bergh, de grachten en de historische omgeving van 's-Heerenberg.

De Nieuwe Gaarde

Naast Kasteel Huis Bergh ligt De Nieuwe Gaarde, de historische kasteeltuin van Huis Bergh. De tuin wordt al genoemd in documenten uit 1461 en behoort daarmee tot de oudste gedocumenteerde tuinen van Nederland.

De huidige tuin is opnieuw ingericht op basis van historische kaarten en gegevens uit het huisarchief. Je ziet er onder andere de tuinindeling, fruitbomen, een vijver en zichtlijnen die bij het kasteel horen.

Vanuit Huis Bergh zijn landgoedwandelingen met gids te boeken. Tijdens deze wandeling wordt verteld over de geschiedenis van het kasteel, de tuin en het landgoed.

De Plantage

Achter Kasteel Huis Bergh ligt De Plantage, het historische bos- en landschapsgebied van het landgoed. Het gebied bestaat uit lange lanen, oude bomen en zichtlijnen die onderdeel zijn van de aanleg rond Huis Bergh.

Een bijzondere zichtlijn loopt vanuit De Plantage richting de Elterberg met de Sint-Vituskerk in Hoog-Elten. Door het gebied lopen wandelpaden die het kasteel verbinden met het omliggende landschap.

De kaatsbaan

Tussen Kasteel Huis Bergh en De Plantage ligt de historische kaatsbaan. Deze werd rond 1560 gebouwd in opdracht van graaf Willem van den Bergh als overdekte baan voor het kaatsspel.

De kaatsbaan heeft later een andere functie gekregen en bestaat tegenwoordig uit woningen. Het gebouw is niet toegankelijk, maar is tijdens een wandeling rond Huis Bergh vanaf de buitenzijde te bekijken.

De Boetselaersborg

De Boetselaersborg is een historisch huis uit 1550, gebouwd door Daem en Hector van den Bergh, bastaardzonen van graaf Willem III van den Bergh. Het gebouw stond oorspronkelijk bekend als het Drost Daemhuis en kreeg later de naam Boetselaersborg.

De Boetselaersborg ligt vlak bij Huis Bergh en is vanaf verschillende punten rond De Gaarde en de wandelpaden bij het kasteel te zien.

Hervormde kerk van 's-Heerenberg

Direct naast Kasteel Huis Bergh staat de Protestantse kerk van 's-Heerenberg. Het gebouw is een overblijfsel van de middeleeuwse kerk die oorspronkelijk was gewijd aan Sint Pancratius en Sint Georgius.

De geschiedenis van deze kerk gaat terug tot de 13e eeuw. De kerk stond eeuwenlang in verbinding met Huis Bergh en de bewoners van het kasteel. Door de ligging naast de slotgracht en de voorburcht is het een belangrijk onderdeel van de historische omgeving.

De kerk is tijdens een wandeling rond Huis Bergh van buiten te bekijken. Het gebouw vormt samen met het kasteel en de voorburcht een bijzonder historisch ensemble.

Historische binnenstad van 's-Heerenberg

De historische binnenstad van 's-Heerenberg ligt direct naast Kasteel Huis Bergh. Rond de Markt staan monumentale gebouwen die herinneren aan de periode waarin de stad het centrum was van het voormalige Land van Bergh.

Tijdens een wandeling door het centrum kom je langs het Muntgebouw, het oude raadhuis, de Sint-Pancratiuskerk en verschillende historische straten en panden.

Ook resten van de oude stadsverdediging, zoals de Muntwal, herinneren aan de tijd waarin 's-Heerenberg een belangrijke versterkte stad was.

Het Raethuys

Aan de Markt staat het oude raadhuis van 's-Heerenberg, ook bekend als het Nije Raethuijs. Het gebouw werd gebouwd in 1531 en was eeuwenlang het bestuurlijke centrum van de stad en het Land van Bergh.

In het Raethuys kwamen bestuurders bijeen en werd recht gesproken. De klok in de toren dateert uit 1526 en behoort tot de historische onderdelen van het gebouw.

Het Raethuys ligt midden in het historische centrum en is tijdens een wandeling door de stad gemakkelijk te combineren met de Markt, het Muntgebouw en Huis Bergh.

Het Muldershuis

Aan de Hofstraat staat het Muldershuis, een monumentaal pand uit de 16e eeuw. Het gebouw maakt deel uit van de historische bebouwing rond Kasteel Huis Bergh en geeft een beeld van de oude stad rondom het kasteel.

De naam Muldershuis verwijst naar de molenaar van de Berghse Molen, de voormalige molen aan de Zeddamseweg. Een oude molensteen naast het gebouw herinnert nog aan deze verbinding met de molengeschiedenis van 's-Heerenberg.

Het Muldershuis ligt aan de route tussen Huis Bergh, de Hervormde kerk en de oude stadswallen en is tijdens een wandeling door de historische binnenstad vanaf de straat te bekijken.

Sint-Pancratiuskerk

De rooms-katholieke Sint-Pancratiuskerk staat aan de rand van de historische binnenstad van 's-Heerenberg. De kerk werd gebouwd tussen 1895 en 1897 naar ontwerp van architect Alfred Tepe, nadat de katholieke gemeenschap geen gebruik meer kon maken van de oude kerk naast Huis Bergh.

De neogotische kerk heeft een hoge toren en een rijk interieur met onder andere glas-in-loodramen, kerkmeubilair en kunstwerken uit de ateliers van Willem Mengelberg. De drie luidklokken zijn gegoten door de bekende klokkengieter Geert van Wou.

Het Muntgebouw

Aan de Markt staat het Muntgebouw, een van de bijzondere monumenten van 's-Heerenberg. In dit gebouw werd vroeger de munt van de Heerlijkheid Bergh geslagen.

De heren en graven Van den Bergh hadden in de 16e en 17e eeuw het recht om zelf munten uit te geven. Dat was een teken van zelfstandigheid en macht. Binnen de muren van 's-Heerenberg werden munten gemaakt die in het eigen gebied werden gebruikt.

Het Muntgebouw herinnert aan de periode waarin 's-Heerenberg het centrum was van de Heerlijkheid Bergh. Het gebouw ligt aan de Markt, vlak bij het Raethuys en op korte afstand van Kasteel Huis Bergh.

De Markt

De Markt is het centrale plein van de historische binnenstad van 's-Heerenberg. Rond het plein staan monumentale panden en vanaf hier loop je naar Kasteel Huis Bergh, het Muntgebouw en de Sint-Pancratiuskerk.

De Markt is een goed startpunt voor een stadswandeling. Rond het plein vind je ook horeca en terrassen waar je tijdens een bezoek kunt pauzeren.

Het Oude Gasthuis

Aan het Gasthuisplein staat het Oude Gasthuis, een van de oudste gebouwen van 's-Heerenberg. Het werd rond 1450 gesticht door Willem II van den Bergh als opvangplaats voor zieken, armen en reizigers.

Het langgerekte middeleeuwse gebouw is herkenbaar aan de dakruiter met spits. Bij het gasthuis hoorde oorspronkelijk een kapel waar bewoners terecht konden voor hun geloof en verzorging. Daarmee laat het gebouw zien hoe in de middeleeuwen zorg en religie met elkaar verbonden waren.

Door de eeuwen heen kreeg het Oude Gasthuis verschillende functies, maar de middeleeuwse uitstraling is nog steeds zichtbaar. Het gebouw ligt aan de rand van de historische binnenstad en is een mooi onderdeel van een wandeling door 's-Heerenberg.

Stadsmuseum Bergh

In het Stadsmuseum Bergh maak je kennis met de geschiedenis van 's-Heerenberg en het voormalige graafschap Bergh. Het museum is gevestigd in het historische Johannes van Esserenhuis aan de Marktstraat.

Een bijzonder onderdeel van het museum is de grote maquette van 's-Heerenberg rond 1550. Hiermee krijg je een beeld van de middeleeuwse stad, de stadsmuren, de vestingwerken en de belangrijke rol van Kasteel Huis Bergh.

Daarnaast vertelt het museum over de bewoners van Bergh, de graven Van den Bergh en gebeurtenissen uit de geschiedenis van de stad, zoals het proces tegen Mechteld ten Ham.

Mechteld ten Ham

Een van de bekendste historische verhalen uit 's-Heerenberg is dat van Mechteld ten Ham. Zij woonde rond 1600 in de stad en werd in 1605 beschuldigd van hekserij.

Na een proces werd zij veroordeeld en op 25 juli 1605 ter dood gebracht. Haar verhaal laat zien hoe angst, bijgeloof en beschuldigingen in de 17e eeuw grote gevolgen konden hebben voor het leven van mensen.

Mechteld ten Ham is nog steeds verbonden met de geschiedenis van 's-Heerenberg. Haar verhaal wordt verteld in het Stadsmuseum Bergh en tijdens historische activiteiten in de stad wordt haar herinnering levend gehouden.

Het bevrijdingsgeschut op De Bleek

Op De Bleek staat een Canadees 25-ponder veldgeschut uit de Tweede Wereldoorlog. Het herinnert aan de bevrijding van 's-Heerenberg op 1 april 1945 en aan de Canadese militairen die een belangrijke rol speelden bij de bevrijding van de stad en omgeving.

Dit type geschut werd tijdens de Tweede Wereldoorlog veel gebruikt door het Britse leger en de Canadese troepen. Het ondersteunde de oprukkende bevrijdingstroepen tijdens de gevechten in West-Europa.

Het bevrijdingsgeschut op De Bleek vormt een tastbare herinnering aan de oorlogsjaren en ligt vlak bij het historische centrum van 's-Heerenberg.

Klooster Sint Bonifatius

Aan de Emmerikseweg staat het voormalige klooster Sint Bonifatius, een groot gebouw uit 1908-1910. Het klooster werd gebouwd voor Duitse jezuïeten en kreeg later verschillende religieuze functies.

Later werd het gebouw bekend als Gouden Handen. In de jaren zeventig, tachtig en negentig was dit een bekende attractie waar veel bezoekers kwamen kijken naar creatieve werken en tentoonstellingen. Tegenwoordig is het voormalige klooster een wooncomplex en is het gebouw van buiten te bekijken.

Bergherbos en Montferland

Ten zuiden van 's-Heerenberg ligt het Bergherbos, onderdeel van het heuvelachtige natuurgebied Montferland. Het gebied ligt op een eeuwenoude stuwwal en wordt gekenmerkt door bossen, oude lanen, hoogteverschillen en vergezichten over de omgeving.

In het Bergherbos zijn verschillende wandel- en fietsroutes te vinden. Een bijzonder punt is de Hettenheuvel, met 93 meter het hoogste punt van Montferland. Vanaf verschillende plekken in het bos zijn er uitzichten richting de Achterhoek en het Duitse grensgebied.

Het Bergherbos vormt een mooie combinatie met een bezoek aan 's-Heerenberg: na de historische binnenstad en Kasteel Huis Bergh wandel je zo het groene landschap van Montferland in.

De Zwarte Molen

Aan de Zeddamseweg staat de Zwarte Molen, een historische korenmolen uit 1829 die deel uitmaakt van het erfgoed van Huis Bergh. De molen is tegenwoordig een molenromp, maar het gebouw en het vrijwel complete binnenwerk hebben een grote historische waarde.

Bijzonder aan de Zwarte Molen is dat de maalwerktuigen en technische onderdelen grotendeels bewaard zijn gebleven. Hierdoor krijg je een uniek beeld van de werking van een negentiende-eeuwse korenmolen en de manier waarop vroeger graan werd gemalen.

De Zwarte Molen herinnert aan de vroegere bedrijvigheid rond Huis Bergh en is een bijzonder monument binnen de geschiedenis van 's-Heerenberg. Tijdens speciale openstellingen is het historische binnenwerk te bekijken.

Grensgebied met Duitsland

's-Heerenberg ligt direct aan de Duitse grens. Deze ligging heeft eeuwenlang een belangrijke rol gespeeld in de geschiedenis van de stad en het voormalige graafschap Bergh.

In het landschap zijn nog herinneringen aan de oude grens te vinden, zoals grensstenen die vroeger de scheiding tussen verschillende gebieden markeerden. Ook de verhalen over handel, grensverkeer en smokkel horen bij de geschiedenis van deze streek.

Vandaag de dag is het grensgebied een mooie omgeving om te wandelen en te fietsen. Rustige wegen, landelijke paden en routes richting Duitsland maken 's-Heerenberg een aantrekkelijk vertrekpunt voor een tocht over de grens.

Wandelen rond 's-Heerenberg

's-Heerenberg is een mooi vertrekpunt voor wandelingen waarbij geschiedenis, landschap en natuur samenkomen. Vanuit de historische binnenstad wandel je direct naar Kasteel Huis Bergh, de oude stadswal, De Plantage en het groene landschap van Montferland.

Je kunt kiezen voor een korte wandeling langs de monumenten van de kasteelstad of voor een langere tocht door het Bergherbos en het grensgebied met Duitsland. Onderweg ontdek je oude lanen, hoogteverschillen, bossen en bijzondere plekken met uitzicht over de omgeving.

• Rondwandeling langs Kasteel Huis Bergh, de wal en De Plantage
• Historische wandeling door de binnenstad
• Wandelingen door het Bergherbos en Montferland
• Grensroutes richting Duitsland

Fietsen rond 's-Heerenberg

Door de ligging aan de rand van Montferland is 's-Heerenberg een mooi vertrekpunt voor fietstochten. Vanuit de historische stad fiets je richting bossen, heuvels, landelijke wegen en het grensgebied met Duitsland.

Onderweg wisselen natuur en cultuur elkaar af. Fietsers kunnen het bezoek aan Kasteel Huis Bergh en de historische binnenstad combineren met routes door het Bergherbos, langs de dorpen van Montferland of over de grens naar Duitsland.

Een dagje uit in 's-Heerenberg

's-Heerenberg is een plaats waar geschiedenis, cultuur en natuur mooi samenkomen. Een dag begint bijvoorbeeld bij Kasteel Huis Bergh en de voorburcht. Daarna ontdek je via de historische straten de Markt, het Muntgebouw, het Raethuys en de andere monumenten van de stad.

Na de stadswandeling kun je verder wandelen richting De Plantage of het Bergherbos. Met de terrassen, cafés en restaurants in het centrum is een bezoek aan 's-Heerenberg goed af te sluiten met koffie, lunch of diner.

• Start bij Kasteel Huis Bergh en de voorburcht
• Wandel door de historische binnenstad
• Ontdek de Markt, het Muntgebouw en het Raethuys
• Ga wandelen in De Plantage of het Bergherbos
• Sluit af met koffie, lunch of diner in het centrum

Bowlen in 's-Heerenberg

Voor gezinnen, groepen of een avondje uit is er het Bowling- en Partycentrum 's-Heerenberg. Hier kun je terecht voor bowlen en aanvullende mogelijkheden zoals eten en drinken.

Toeristisch Informatiepunt Montferland

Voor aanvullende toeristische informatie, tips, folders, wandel- en fietsroutes en informatie over activiteiten in de omgeving kun je terecht bij het Toeristisch Informatiepunt Montferland aan de Hofstraat 1 in 's-Heerenberg.

Eten en drinken in 's-Heerenberg

Na een bezoek aan Kasteel Huis Bergh, een wandeling door de historische binnenstad of een fietstocht door het Montferland zijn er in 's-Heerenberg verschillende mogelijkheden voor een hapje en een drankje. In het centrum vind je restaurants, cafés, terrassen, koffiegelegenheden en plekken voor een snelle maaltijd.

• Restaurant Kasteel Café Heeren Dubbel
• Restaurant HJ'57
• Restaurant De Gracht
• Grandcafé De Snor
• Café Mustache
• Café De Dolle Graaf
• Café Heitkamp
• Café & patisserie QAHWA
• Eetcafé pizzeria Georgio
• Eethuis Roma
• Cafetaria Litjes
• Hamburgerrestaurant Berti Burger
• IJssalon Macellaio

Overnachten in 's-Heerenberg

Wie langer wil genieten van Kasteel Huis Bergh, de historische binnenstad en het Montferland kan in en rond 's-Heerenberg overnachten. Vanuit de stad zijn wandelingen, fietstochten en uitstapjes in de grensstreek gemakkelijk te maken.

• Stadsherberg De Dolle Graaf
• Bed & Breakfast De Wandhorst
• Bed & Breakfast Relax and More